نمونه درمان ارتودنسی – کیس اول
نمای تمامرخ صورت
نمای روبهروی دندانها

ارتودنسی متحرک یکی از روشهای درمان ناهنجاریهای دندانی و فکی است که در آن بیمار میتواند دستگاه یا پلاک ارتودنسی را در زمانهای مشخص از دهان خارج کند. این روش بسته به نوع دستگاه میتواند برای اصلاح بعضی نامرتبیهای دندانی، مدیریت فضای قوس دندانی، کمک به هدایت رشد فک در کودکان یا انجام برخی حرکات کنترلشده دندانها مورد استفاده قرار گیرد. با این حال، ارتودنسی متحرک برای همه مشکلات مناسب نیست و انتخاب آن باید پس از معاینه توسط متخصص ارتودنسی و بر اساس نوع ناهنجاری، سن بیمار، شدت مشکل و میزان همکاری او انجام شود.

ارتودنسی متحرک روشی از درمان ارتودنسی است که در آن از دستگاهها و پلاکهای قابل خارج کردن از دهان استفاده میشود و موفقیت درمان تا حد زیادی به همکاری بیمار و استفاده منظم از دستگاه بستگی دارد. برخلاف ارتودنسی ثابت که براکتها بهصورت دائمی روی دندانها قرار میگیرند، دستگاههای ارتودنسی متحرک بیشتر در کودکان و نوجوانان برای اصلاح برخی مشکلات رشد فک یا انجام حرکات ساده دندانی مورد استفاده قرار میگیرند. البته ارتودنسی متحرک برای همه ناهنجاریهای فک و دندان مناسب نیست و تشخیص اینکه چه فردی کاندید مناسبی برای این روش درمانی است، باید پس از معاینه دقیق توسط متخصص ارتودنسی انجام شود.
نمای تمامرخ صورت


نمای روبهروی دندانها


نمای تمامرخ صورت


نمای روبهروی دندانها


ارتودنسی متحرک به درمانهایی گفته میشود که در آن دستگاه ارتودنسی بهصورت ثابت روی دندانها چسبانده نمیشود و بیمار میتواند آن را طبق دستور متخصص از دهان خارج کند. این دستگاهها ممکن است به شکل پلاکهای آکریلی، دستگاههای فانکشنال، برخی وسایل گسترشدهنده قوس دندانی یا الاینرهای شفاف طراحی شوند.
کاربرد ارتودنسی متحرک دندان به هدف درمان بستگی دارد. بعضی دستگاهها برای حرکت محدود یک یا چند دندان استفاده میشوند، برخی برای تأثیرگذاری بر رشد فک در سنین رشد کاربرد دارند و بعضی دیگر با مجموعهای از پلاکهای متوالی، دندانها را بهتدریج جابهجا میکنند.
نکته مهم این است که قابل خارج شدن بودن دستگاه به معنی سادهتر بودن همه درمانها نیست. نتیجه درمان تا حد زیادی به انتخاب صحیح دستگاه و استفاده منظم بیمار از آن بستگی دارد.

ارتودنسی متحرک میتواند برای گروههای مختلفی از بیماران کاربرد داشته باشد، اما نوع دستگاه و هدف درمان در کودکان، نوجوانان و بزرگسالان متفاوت است.
در بعضی کودکان که هنوز رشد فک ادامه دارد، دستگاه متحرک ارتودنسی میتواند برای کمک به اصلاح برخی روابط فکی یا مدیریت فضای مورد نیاز برای رویش دندانها استفاده شود. در نوجوانان و بزرگسالان نیز بسته به شدت نامرتبی، ممکن است از بعضی انواع پلاکهای متحرک یا الاینرهای شفاف استفاده شود.
این روش معمولاً در مواردی که نیاز به حرکت بسیار پیچیده یا گسترده دندانها وجود ندارد، گزینه قابل بررسیتری است. برای ناهنجاریهای شدیدتر ممکن است ارتودنسی ثابت کنترل دقیقتری روی حرکت دندانها ایجاد کند.


دستگاه های متحرک تنها به یک مدل محدود نمی شوند و با توجه به هدف درمان، انواع مختلفی دارند. برخی برای حرکت محدود دندان ها، بعضی برای نگه داشتن نتیجه درمان و برخی دیگر برای اصلاح عملکرد فک و عضلات در دوران رشد استفاده می شوند. تشخیص نوع مناسب دستگاه پس از معاینه و بررسی دقیق وضعیت دهان و فک انجام می شود.

الاینر یا اینویزالاین نوعی پلاک شفاف و متحرک است که برای اصلاح نامرتبی و برخی مشکلات دندانی استفاده می شود. این پلاک ها به صورت اختصاصی برای هر فرد طراحی شده و به تدریج دندان ها را به موقعیت مناسب هدایت می کنند. ظاهر تقریبا نامرئی، امکان خارج کردن پلاک هنگام غذا خوردن و سهولت رعایت بهداشت دهان از مهم ترین مزایای این روش هستند.

ریتینر یا تثبیت کننده ارتودنسی وسیله ای است که پس از پایان درمان ارتودنسی برای حفظ موقعیت جدید دندان ها استفاده می شود. پس از برداشتن براکت یا پایان استفاده از الاینر، دندان ها ممکن است تمایل داشته باشند به موقعیت قبلی بازگردند. استفاده منظم از ریتینر طبق دستور متخصص ارتودنسی به تثبیت نتایج درمان کمک کرده و احتمال برگشت نامرتبی دندان ها را کاهش می دهد.

پلاک فانکشنال یکی از انواع دستگاه های متحرک ارتودنسی است که بیشتر در سنین رشد کودکان و نوجوانان کاربرد دارد. این پلاک ها علاوه بر حرکت دادن دندان ها، می توانند در هدایت رشد فک و اصلاح برخی ناهنجاری های فکی موثر باشند. تشخیص زمان مناسب استفاده از پلاک فانکشنال اهمیت زیادی دارد و موفقیت درمان تا حد زیادی به رشد کودک و همکاری او در استفاده منظم از پلاک بستگی دارد.

مراحل ارتودنسی متحرک معمولا با معاینه و بررسی دقیق وضعیت دندان ها، فک و رشد صورت آغاز می شود. پس از تشخیص نوع ناهنجاری، دستگاه متناسب با شرایط بیمار طراحی و آماده خواهد شد. در ادامه، نحوه استفاده و نگهداری از پلاک به بیمار آموزش داده می شود و روند درمان با استفاده منظم از دستگاه شروع می شود. مراجعه های دوره ای برای بررسی پیشرفت و تنظیم پلاک اهمیت زیادی دارد و پس از پایان درمان نیز ممکن است از نگهدارنده برای تثبیت نتایج استفاده شود.





سن مناسب به نوع مشکل بستگی دارد و نمی توان یک سن مشخص را برای تمام کودکان تعیین کرد. در برخی مشکلات فکی، بررسی کودک در سال های ابتدایی رشد اهمیت زیادی دارد، زیرا امکان هدایت رشد فک ها در این دوره وجود دارد. از طرف دیگر، برخی حرکات دندانی بهتر است زمانی انجام شوند که دندان های دائمی به وضعیت مناسب تری رسیده باشند. به همین دلیل توصیه می شود اولین ارزیابی ارتودنسی کودک صرفا به زمانی موکول نشود که تمام دندان های دائمی رویش پیدا کرده اند. پزشک پس از معاینه می تواند مشخص کند که درمان باید بلافاصله آغاز شود، تحت نظر قرار گیرد یا به زمان مناسب تری موکول شود. مراجعه زودهنگام به بهترین متخصص ارتودنسی متحرک لزوما به معنی شروع فوری درمان نیست؛ گاهی مهم ترین اقدام، تشخیص به موقع و نظارت بر رشد فک و رویش دندان ها است.

ارتودنسی متحرک برای کودکان میتواند کاربردهای متفاوتی داشته باشد. در دوران رشد، بعضی دستگاههای متحرک برای اصلاح محدود دندانها، مدیریت فضا یا کمک به هدایت رشد فک مورد استفاده قرار میگیرند.
سن شروع درمان برای همه کودکان یکسان نیست و نوع ناهنجاری تعیین میکند که آیا استفاده از دستگاه متحرک در آن مقطع زمانی مناسب است یا خیر.
یکی از عوامل مهم در موفقیت درمان، همکاری کودک است. پلاکی که روزانه فقط چند ساعت استفاده شود در حالی که متخصص استفاده طولانیتری تجویز کرده، نمیتواند نتیجه مورد انتظار را ایجاد کند.
برای توضیحات کاملتر درباره زمان معاینه، رشد فک و انواع درمان در سنین پایین میتوان به بخش ارتودنسی کودکان مراجعه کرد.

تمیز نگه داشتن دستگاه متحرک برای جلوگیری از تجمع پلاک میکروبی و ایجاد بوی نامطبوع اهمیت دارد. کودک باید پس از خارج کردن پلاک، آن را طبق دستور پزشک با روش مناسب تمیز کند و از مواد یا روش هایی که می توانند به سطح دستگاه آسیب بزنند استفاده نکند. همچنین دندان ها و لثه ها باید به صورت منظم مسواک زده شوند، زیرا قرار گرفتن پلاک روی دندان های تمیز نشده می تواند شرایط مناسبی برای تجمع باکتری ها ایجاد کند. هنگام غذا خوردن نیز در صورتی که پزشک اجازه داده باشد، دستگاه از دهان خارج می شود و پس از تمیز کردن دهان می توان آن را دوباره در جای خود قرار داد. نگهداری پلاک در جعبه مخصوص هنگام خارج بودن از دهان نیز احتمال گم شدن یا آسیب دیدن آن را کاهش می دهد. اگر دستگاه بوی غیرعادی، تغییر رنگ، شکستگی یا تغییر شکل پیدا کرد، بهتر است قبل از استفاده مجدد با پزشک مشورت شود.

پس از شروع درمان، رعایت توصیه های پزشک نقش مهمی در نتیجه نهایی دارد. کودک باید دستگاه را دقیقا مطابق تعداد ساعات تعیین شده استفاده کند و از تغییر خودسرانه برنامه درمان خودداری کند. پلاک باید هنگام خارج شدن از دهان در محفظه مخصوص قرار بگیرد و در معرض گرمای شدید یا فشار قرار نگیرد، زیرا تغییر شکل دستگاه می تواند نحوه اعمال نیرو را تغییر دهد. رعایت بهداشت دندان ها، لثه ها و خود دستگاه نیز اهمیت زیادی دارد. همچنین مراجعه های دوره ای نباید حتی در صورت نداشتن درد یا مشکل خاص حذف شوند، زیرا بسیاری از تغییرات درمانی فقط از طریق معاینه قابل تشخیص هستند. اگر کودک دچار درد شدید، زخم مداوم، شکستگی دستگاه یا مشکل در قرارگیری پلاک شد، والدین باید موضوع را به پزشک اطلاع دهند. پس از پایان مرحله فعال نیز ممکن است استفاده از ریتینر برای حفظ نتیجه درمان ضروری باشد.

ارتودنسی متحرک برای همه ناهنجاریها مناسب نیست. در مواردی که نیاز به حرکتهای پیچیده دندانی، اصلاح چرخشهای شدید، کنترل دقیق ریشه دندان یا جابهجایی گسترده چندین دندان وجود داشته باشد، ممکن است دستگاههای متحرک بهتنهایی کنترل کافی ایجاد نکنند.
در چنین شرایطی ارتودنسی ثابت میتواند انتخاب مناسبتری باشد. همچنین در بعضی مشکلات شدید اسکلتی فک، تنها حرکت دادن دندانها کافی نیست و ممکن است درمان ترکیبی ارتودنسی و جراحی فک مورد بررسی قرار گیرد.
بنابراین نمیتوان تنها بر اساس ظاهر نامرتبی دندانها مشخص کرد که ارتودنسی متحرک مناسب است یا نه؛ تشخیص نوع ناهنجاری اهمیت بیشتری از انتخاب ظاهری دستگاه دارد.

تعداد ساعات استفاده از پلاک متحرک برای همه دستگاهها یکسان نیست. بعضی دستگاهها باید بخش زیادی از شبانهروز در دهان باشند و بعضی دیگر برنامه متفاوتی دارند.
متخصص بر اساس نوع دستگاه و هدف درمان مشخص میکند که پلاک چند ساعت در روز استفاده شود. کاهش خودسرانه زمان استفاده میتواند حرکت دندانها را متوقف کند یا روند درمان را طولانیتر کند.
بنابراین بهتر است بیمار بهجای مقایسه ساعات استفاده خود با افراد دیگر، دقیقاً طبق برنامهای که برای همان دستگاه تعیین شده عمل کند.

در این بخش به مهم ترین سوالات متداول درباره ارتودنسی متحرک پاسخ داده ایم تا پیش از شروع درمان و در طول استفاده از پلاک، اطلاعات دقیق تری درباره نحوه استفاده، مدت درمان، مراقبت و تاثیرگذاری دستگاه داشته باشید. آشنایی با نکات مهم ارتودنسی متحرک می تواند به همکاری بهتر بیمار و دستیابی به نتیجه مطلوب کمک کند.
هیچ کدام از این دو روش را نمی توان به صورت کلی بهترین گزینه برای همه بیماران دانست. دستگاه متحرک برای بعضی مشکلات و درمان های دوران رشد کاربرد زیادی دارد، در حالی که دستگاه ثابت برای کنترل دقیق تر بسیاری از حرکات دندانی استفاده می شود. انتخاب روش باید بر اساس معاینه، نوع ناهنجاری، سن و هدف درمان انجام شود. در بعضی کودکان نیز ممکن است ابتدا از دستگاه متحرک استفاده شود و در ادامه درمان ثابت انجام گیرد.
دندان ها باید به صورت منظم و با دقت کافی مسواک زده شوند و محل تماس دستگاه با دندان ها و لثه ها نیز به خوبی تمیز شود. خود پلاک نیز باید مطابق دستور پزشک تمیز شود و هنگام خارج کردن آن در جعبه مخصوص قرار بگیرد. اگر کودک دستگاه را برای غذا خوردن خارج می کند، بهتر است پس از غذا دندان ها تمیز شده و سپس پلاک در دهان قرار گیرد. در صورت تجویز پزشک، استفاده از سایر ابزارهای بهداشت دهان نیز می تواند به پاکسازی بهتر نواحی بین دندان ها کمک کند.
مدت استفاده به نوع دستگاه و هدف درمان بستگی دارد و یک عدد ثابت برای همه بیماران وجود ندارد. بعضی دستگاه ها باید بیشتر ساعات شبانه روز استفاده شوند، در حالی که برای برخی دیگر برنامه متفاوتی تعیین می شود. پزشک بر اساس نوع مشکل مشخص می کند کودک چه زمانی دستگاه را در دهان داشته باشد و چه زمان هایی مجاز به خارج کردن آن است. رعایت همین برنامه اهمیت زیادی دارد، زیرا کاهش خودسرانه ساعات استفاده می تواند روند درمان را کند یا نتیجه مورد انتظار را محدود کند.
در صورت رعایت نکردن بهداشت دهان، احتمال تجمع پلاک و ایجاد التهاب لثه افزایش پیدا می کند. وجود دستگاه در دهان به خودی خود به معنی ایجاد بیماری لثه نیست، اما تمیز نکردن دندان ها و پلاک می تواند محیط مناسبی برای تجمع باکتری ها ایجاد کند. قرمزی، تورم، خونریزی مکرر یا بوی نامطبوع دهان باید جدی گرفته شود و در صورت تداوم بهتر است کودک توسط پزشک معاینه شود. رعایت بهداشت منظم و مراجعه های دوره ای می تواند به پیشگیری و تشخیص زودهنگام مشکلات کمک کند.
متحرک بودن دستگاه به این معنا نیست که برای تمام بیماران قابل استفاده است. کودکانی که توانایی همکاری کافی ندارند یا نمی توانند برنامه استفاده از دستگاه را رعایت کنند، ممکن است گزینه مناسبی برای بعضی دستگاه های متحرک نباشند. همچنین نوع و شدت ناهنجاری می تواند استفاده از این روش را محدود کند. در بعضی مشکلات، کنترل دقیق حرکات دندانی با دستگاه ثابت نتیجه مناسب تری ایجاد می کند. تشخیص نهایی پس از معاینه و بررسی شرایط کودک انجام می شود و نباید صرفا بر اساس ظاهر دستگاه یا تجربه افراد دیگر تصمیم گرفت.
در روزهای ابتدایی استفاده از بعضی دستگاه های متحرک، کودک ممکن است احساس کند تلفظ برخی کلمات کمی متفاوت شده است. این موضوع معمولا به دلیل حضور وسیله جدید در دهان و نیاز زبان و عضلات دهان به سازگاری ایجاد می شود. میزان این تغییر به نوع و طراحی دستگاه نیز بستگی دارد. تمرین صحبت کردن و استفاده منظم مطابق دستور پزشک می تواند به سازگاری سریع تر کمک کند. اگر اختلال گفتاری شدید باشد یا پس از گذشت زمان برطرف نشود، بهتر است موضوع در جلسه کنترل با پزشک مطرح شود تا وضعیت دستگاه بررسی شود.